Verdachte bekent moord op Slowaakse journalist Ján Kuciak

Een voormalige militair heeft voor een Slowaakse rechtbank schuld bekend aan de geruchtmakende moord op onderzoeksjournalist Ján Kuciak en diens verloofde, twee jaar geleden. De zaak leidde destijds tot grote demonstraties en een politieke crisis in Slowakije. Uiteindelijk zagen premier Fico en de hoogste politiebaas in het land zich genoodzaakt om op te stappen.

De bekentenis van de verdachte, Miroslav Marcek, komt niet als een verrassing. Slowaakse media hadden op basis van politiebronnen al gemeld dat hij bij zijn verhoor heeft toegegeven dat hij de schutter was. Hem hing levenslang boven het hoofd, maar zijn straf valt mogelijk milder uit nu hij heeft bekend. Het proces is vorige maand officieel begonnen.

Wijdverbreide corruptie

Twee andere verdachten spreken de aanklachten tegen hen tegen. De belangrijkste is vastgoedmagnaat Marián Kocner, die via een tussenpersoon opdracht zou hebben gegeven voor de moorden. Onderzoeksjournalist Kuciak was financiële constructies op het spoor die Kocner zou hebben opgetuigd om belasting te ontduiken.

Verder is gebleken dat Kocner goede contacten had binnen de overheid én de rechterlijke macht. Het proces geldt daarom als lakmoesproef voor de onafhankelijkheid van justitie. De huidige president Caputová werd vorig jaar gekozen in de nasleep van de moord op Kuciak, met de belofte om de corruptie aan te pakken. De president heeft vooral een representatieve functie, maar kan wel een veto uitspreken over de benoeming van hoofdaanklagers en rechters.

Italiaanse maffia

Kuciak deed ten tijde van de moord onderzoek naar banden tussen adviseurs van toenmalig premier Fico en de ‘ndrangheta, de maffia uit de Zuid-Italiaanse regio Calabrië. Die zouden op grote schaal hebben gefraudeerd met Europese subsidies. In het proces is al een veroordeling uitgesproken: de 42-jarige Zoltán Andruskó moet vijftien jaar de cel in wegens medeplichtigheid.

Vliegtuig UIA mogelijk per ongeluk neergehaald

Het toestel van Ukraine International Airlines (UIA) dat gisteren bij de Iraanse hoofdstad Teheran crashte, is mogelijk per ongeluk neergehaald door Iraans luchtafweergeschut. Dat zou blijken uit informatie van Amerikaanse inlichtingendiensten. Bij de ramp kwamen alle 176 inzittenden om het leven. Het vliegtuig was onderweg naar Kiev, maar stortte binnen een paar minuten neer

De Amerikaanse president Donald Trump zei op een persconferentie dat sprake van een vergissing kan zijn. Hij voegde eraan toe dat hij een ‘vreselijk gevoel’ heeft over het neergestorte vliegtuig, maar dat hij geen bewijs heeft. “Iemand kan een fout gemaakt hebben”, zei Trump tegen verslaggevers in het Witte Huis, eraan toevoegend dat hij zijn bedenkingen had over de crash. Hij gaf geen verdere details.

Mogelijk had Iran het luchtafweergeschut geactiveerd uit vrees voor Amerikaanse aanvallen op doelen in Iran. Het hoofd van de Iraanse luchtvaartautoriteit ontkent alle beschuldigingen vanavond. “Het is technisch onmogelijk dat een raket het Oekraïense toestel heeft geraakt, en zulke geruchten zijn niet logisch”, meldt het Iraanse staatspersbureau ISNA.

Kroatie EU voorzitter

Voor het eerst wordt het laatste land dat tot de EU is toegetreden, de republiek Kroatië, gedurende zes maanden EU-voorzitter. De centrumrechtse regering van premier Andrej Plenković neemt per 1 januari het roterende voorzitterschap over van Finland. Het komende halfjaar beheert de benjamin van de EU, sinds 1 juli 2013 lid, de agenda en zit Kroatië de ministerraden in Brussel voor.

Kroatië krijgt een aantal zware onderwerpen op het bord, zoals de meerjarenbegroting voor 2021 tot en met 2027, het klimaat en migratie. Er komen wetsvoorstellen van de Europese Commissie om in het kader van de ‘Green Deal’ tot klimaatneutraliteit te komen in 2050 en er is nog de brexit. Als alles naar plan verloopt is het Verenigd Koninkrijk er vanaf 1 februari niet meer bij maar dat is niet het einde van het verhaal. Er moet voor het eind van het jaar een handelsverdrag met Londen zijn onderhandeld.

In mei organiseert Kroatië bovendien een Balkantop in Zagreb waar de EU-leiders zich beraden over hoe het verder moet met uitbreiding van de EU, nu vooral Frankrijk en Nederland de toetreding van Albanië en Montenegro blokkeren.

Na het voorzitterschap wil Plenković stappen zetten om uiterlijk in 2024 toe te treden tot de paspoortvrije Schengenzone en de euro in te voeren.

De Poolse verkiezingen zijn toch nog verrassend geëindigd

Vorige week zondag gingen de Polen naar de stembus voor een nieuw parlement (Sejm) en een nieuwe Senaat. Gedoodverfde winnaar PiS won inderdaad een absolute meerderheid met 135 zetels, zoals voorspeld.

Maar Kasinski was niet tevreden: in de senaat won hij met 48 zetels net geen meerderheid. Bovendien voelt de PiS de hete adem van een nieuwe extreem-rechtse partij die met 11 zetels op de rechterflank naast de PiS is verschenen. De oppositie is daarnaast weer terug van weggeweest. Naast Burgerplatform (134 zetels) is er een linkse coalitie van samenwerkende oppositiepartijen (49 zetels) en zijn de voormalig communisten met 30 zetels terug in het parlement, klaar voor de oppositie.

PiS heeft de macht, maar niet meer de almacht. Het worden opnieuw interessante tijden. Lees hier een interessante analyse van Politico.

Exit polls Hongaarse gemeenteraadsverkiezingen

De oppositiekandidaat Gergely Karacsony lijkt de verkiezing van burgermeester van Budapest te hebben gewonnen met 50,1 procent van de stemmen. Ook in andere steden doet de oppositie het goed. Ze staan in 10 van de 23 grotere steden op winst. Hoewel dit een eerste verlies is voor FIDEZ en Orban sinds 2010 zal de macht van FIDEZ niet gebroken worden. Het is wel een teken aan de wand voor Orban.

Exitpoll Poolse parlementsverkiezingen

Eerste uitslagen per provincie

PiS, de partij van Jarosław Kaczyński kreeg 43,6 procent van de stemmen. Verdaarachter komt PO Burgerplatform met 27,4 procent, dan keert Links terug in de Sejm met 11,9 procent. De PSL-Coalitie 9,6 procent. Het extreem rechtse Confederatie haalt de kiesdrempel en komt voor het eerst in de geschiedenis in de Sejm met 6,4 procent. Polen schuift verder op naar rechts.

Getagd met , ,

Verkiezingsdag in Polen

het is verkiezingsdag in Polen en de regerende PiS partij gaat winnen…

De totale verdeeldheid van Polen komt samen in het verhaal van twee broers (en praten doen zij allang niet meer)

Aan de vooravond van de parlementsverkiezingen zondag in Polen is de verdeeldheid zo groot dat haast niemand eraan kan ontsnappen. Ook niet de gebroeders Kurski. Samen trokken ze ooit ten strijde tegen het communisme, nu staan ze recht tegenover elkaar in de Poolse mediawereld.Jenne Jan Holtland7 oktober 2019, 18:51

Jaroslaw Kurski (zittend, midden) op de redactie van Gazeta Wyborcza. Beeld Piotr Malecki

Op een sofa in Gdańsk zitten twee broertjes. Tieners zijn ze. Urenlang kijken ze naar de tv en ontleden tot in de puntjes het politieke spelletje. Jaroslaw is de oudste, Jacek de meest ambitieuze. Het zijn de vroege jaren tachtig. Ze proberen te begrijpen hoe de man die ze op tv zien, de woordvoerder van de communistische partij, de mensen wijs weet te maken dat wit zwart is en zwart wit.

Nu, al die jaren later, staan de twee broers aan de top van de Poolse mediawereld. De één is directeur van staatszender TVP, de ander adjunct van een groot, progressief dagblad. De één denkt dat de huidige regering het beste is dat Polen ooit is overkomen, de ander dat de democratie naar de knoppen wordt geholpen.

De één reageert niet op interviewverzoeken per e-mail of sms. De ander zit in een met boeken bezaaid kantoortje, terwijl buiten de avond valt, en weet zich geen raad met de vragen die hem worden gesteld. Hoe kan het dat twee broers die samen opgroeiden zover uit elkaar zijn komen te staan? Jaroslaw Kurski (56), adjunct-hoofdredacteur van Gazeta Wyborcza, slaat de ogen neer, pulkt aan een stukje gom dat hij tussen z’n duimen houdt en zegt: ‘Het is een delicate zaak.’

Aan de vooravond van de Poolse parlementsverkiezingen, komende zondag, ligt het land erbij als een Corsicaans bergdorp. Gezinnen, vriendschappen, relaties, haast niemand kan aan de verdeeldheid ontsnappen. De regeringsstemmer is trots op tradities, op z’n geloof, op wat Pools is; de (stedelijke) oppositiestemmer op wat liberaal is en werelds.

Gazeta Wyborcza vertolkt de stem van die tweede groep. Het is een ‘symbool’, zegt Kurski, van alles dat regeringspartij PiS wil ‘verwoesten’. Meteen na de laatste gewonnen verkiezingen zegde de regering alle Wyborcza-abonnementen op voor ministeries en hoven. Advertenties van staatsbedrijven werden ingetrokken. Het nieuwe PiS-partijprogramma vermeldt een plan voor een ethische commissie die de journalistiek gaat ‘reguleren’. 

Vraag Kurski naar de kloof in zijn familie, en hij gaat als vanzelf zachter praten. In de jaren tachtig trokken de broers nog samen op tegen het communisme. Ze drukten een illegaal schoolblad, zongen mee met de verzetsliedjes van volkszanger Jacek Kaczmarski en werden actief in Solidariteit, de vakbond die het hele systeem uiteindelijk omverwierp. Na 1989 kwam de klad erin: Jacek wilde een revolutie met harde hand, Jaroslaw geleidelijke verandering. De Kaïn en Abel van het Poolse laagland vonden elkaar nooit meer terug.

Jacek Kurski, als onderminister van cultuur, in 2015 in Gdansk. Kurski werd directeur van staatszender TVP. Beeld Getty

Jacek Kurski (53) behoort tegenwoordig tot de kring van Jaroslaw Kaczyński, de sfinxachtige partijleider van PiS. Jaren geleden hielp hij de fabel de wereld in dat de grootvader van Kaczyński’s aartsrivaal, Donald Tusk, zich tijdens de oorlog vrijwillig had gemeld bij de Duitse Wehrmacht. Mensen die de jongste Kurski kennen, omschrijven hem als meedogenloos. Zijn bijnaam bedacht hij zelf: ‘Kaczyński’s bullterriër.’

Goednieuwsshow

Na de verkiezingsoverwinning van PiS in 2015 kwam hij uit de hoed als nieuwe directeur van staatszender TVP. Van het avondjournaal maakte hij een jubelende goednieuwsshow. Er kijken dagelijks een kleine twee miljoen mensen naar. Ze krijgen koppen te zien als ‘Regering van hoop en optimisme’ en ‘Oppositie wil geen goede verandering voor Polen’.

Op de redactie van Gazeta Wyborcza denkt de oudste terug aan hun uren voor de tv, bijna veertig jaar geleden. ‘We probeerden de trucages te doorzien, de leugens. Alles wat we nu fake news noemen.’ Tegenwoordig gebruikt zijn broer ‘de leugen als methode’, zegt Kurski, om zijn kijkers dom te houden. De laatste keer dat de twee elkaar spraken, was drie jaar geleden, rond de begrafenis van hun moeder. Ze hadden elkaar niets te zeggen.

‘De taal van uitsluiting is nog nooit zo sterk geweest als onder de PiS-regering’, ziet taalkundige Katarzyna Klosińska. Dat begon na de vliegramp van Smoleńsk in 2010, waarbij de toenmalig president omkwam, Lech Kaczyński, de tweelingbroer van de PiS-partijleider. De overgebleven tweelingbroer ontwikkelde de samenzweringstheorie dat de ramp kwade opzet was. ‘Jullie hebben m’n broer vermoord’, riep hij naar de oppositiebankjes.

Begin dit jaar werd de populaire (en PiS-kritische) burgemeester van Gdańsk doodgestoken door een verwarde man die opvallend veel naar TVP had gekeken. De afloop was voorspelbaar: de PiS-regering benadrukte de mentale staat van de dader, de oppositie zijn kijkgedrag. Ergens in dat gekissebis ging de daad zelf kopje onder.

In tijdschrift The Atlantic vertelde schrijver Anne Applebaum over een feest dat haar (Poolse) echtgenoot en zij ooit gaven in hun landhuis. Het was Oudjaarsdag 1999, de stemming was euforisch: Polen ging toetreden tot de Navo en – iets later – de EU. Twintig jaar later, is haar conclusie, kunnen veel mensen die toen met elkaar feestten niet meer door één deur. Ze kijken naar andere tv-zenders, lezen andere tijdschriften en gebruiken een andere taal. ‘Ik ben mijn moeder kwijt’, citeert Applebaum haar buurman. ‘Ze leeft in een andere wereld.’

Vliegramp

Freelancejournalist Paulina Olszanka (34) herinnert zich hoe ze op de middag na de vliegramp kaarsen ging leggen bij het presidentieel paleis. ‘Ik zag de gezichtsuitdrukking bij een goede vriend, die totaal anders was. Hij leek aanbeland in een nieuwe realiteit. Ons contact is nooit meer hetzelfde geweest. Smoleńsk heeft alles verwoest.’

Voor de verdeeldheid was de vliegramp ‘doorslaggevend’, beaamt Jaroslaw Kurski. Veel moeilijker is de vraag wie er iets aan gaat doen. Zijn eigen krant voert openlijk strijd tegen de PiS-regering. In een column vergeleek Kurski de PiS-partijleider met Erdogan. Draagt Wyborcza niet bij aan nog meer verdeeldheid? Geprikkeld: ‘Wat stelt u voor, dat we een compromis sluiten met de vijanden van de vrijheid?’

Een paar jaar terug deed hij een poging de ban te breken. Hij zou geïnterviewd worden samen met een rechtse columnist, een oude schoolvriend. Daarna zou het stuk verschijnen in zowel Wyborcza als Do Rzeczy, de ultrarechtse krant van de columnist. Het zou een unicum zijn geweest, maar de hoofdredacteur van Do Rzeczy stak er een stokje voor. Kurski moest z’n verlies nemen. De verdeeldheid won.

Getagd met , , ,

Belangrijkste oppositiepartij Polen schuift nieuwe kandidaat-premier naar voren

Verkiezingen Minder dan zes weken voor de Poolse verkiezingen maakte oppositieleider Schetyna bekend dat hij zelf niet zal strijden om het premierschap

3 september 2019 Leestijd 1 minuut

Malgorzata Kidawa-Blonska is de nieuwe kandidaat-premier van de belangrijkste oppositiepartij in Polen, PO.
Malgorzata Kidawa-Blonska is de nieuwe kandidaat-premier van de belangrijkste oppositiepartij in Polen, PO. Foto Alik Keplicz/AP

De onbekende en onbeminde Poolse oppositieleider Grzegorz Schetyna heeft zich ruim vijf weken voor de verkiezingen teruggetrokken als kandidaat-premier. Schetyna, die sinds 2016 de partij Burgerplatform (PO) leidt, kondigde dinsdag tijdens een persconferentie aan dat niet hij maar Malgorzata Kidawa-Blonska premier zal worden als PO erin slaagt om regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) te verslaan. Daar lijkt het overigens niet op: PiS heeft in de meeste kiezersenquêtes een voorsprong van meer dan 10 procentpunt.

Op 13 oktober kiest Polen een nieuw parlement en een nieuwe senaat. De populistische PiS-partij wordt internationaal bekritiseerd om het beknotten van de rechtsstaat, maar is in eigen land populair om haar nationalistische retoriek, het invoeren van een hoge kinderbijslag en het verlagen van de pensioenleeftijd.

Het centrum-rechtse PO regeerde tot 2015 en is het vertrek van oprichter Donald Tusk, die in 2014 voorzitter werd van Europese Raad, nooit helemaal te boven gekomen. In een recente peiling bleek dat maar 28 procent van de Polen überhaupt wist dat voormalig Buitenland-minister Schetyna de oppositieleider was. De vraag is of deze personele wissel de verkiezingsuitslag kan bepalen en de problemen van de partij zal oplossen, of dat die fundamenteler zijn. Lees ook: Poolse staatssecretaris stapt op na ‘trollen’ opstandige rechters

Meer charisma

Beoogd premier Malgorzata Kidawa-Blonska (62) was eerder parlementsvoorzitter en wordt meer charisma toegedicht dan Schetyna (56). „Ik weet niet waarom we dit niet eerder bedacht hebben”, zei Schetyna toen hij haar naar voren schoof. Hij treedt echter niet terug als partijvoorzitter.

Het is in Polen niet ongebruikelijk dat de (beoogd) premier niet de werkelijke macht heeft over zijn of haar partij en in het land. Op dit moment is Mateusz Morawiecki namens PiS premier van Polen, maar partijvoorzitter en parlementslid Jaroslaw Kaczynski is degene die het beleid en de benoemingen in Polen bepaalt.

Parlementsverkiezingen in Polen op 13 oktober 2019

De verkiezingen voor het parlement en de senaat worden gehouden op 13 oktober 2019.

30 miljoen kiesgerechtigden mogen hun stem uitbrengen voor een nieuw parlement (Sejm) en de senaat. Het beloven spannende verkiezingen te worden. Kan de conservatieve regering haar positie vasthouden en haar agenda verder afmaken of komt er een verschuiving naar meer liberale partijen?

Het beloofd een interessante campagne te worden.

De Sejm, Poolse Tweede Kamer
Getagd met , ,
Top