(Wat) gaat u stemmen op 6 april?

Oké, ik ga mij op glad ijs begeven: ik ga iets zeggen over Oekraïne. Voor het associatieverdrag of tegen?

Op 6 April vindt het raadgevend referendum over het associatieverdrag met Oekraïne plaats. De vraag is of we moeten instemmen met een associatieverdrag met Oekraïne. Het verdrag is overigens al door de Tweede Kamer geratificeerd en voorlopig in werking getreden. De vraag is dus eigenlijk: wil de Nederlandse kiezer deze instemming ongedaan maken? In tijden van oorlog is het heel moeilijk om een genuanceerd beeld te krijgen van de situatie. Maar toch, een poging.

Als je je een menig probeert te vormen over Oekraïne valt dat nog niet mee: ja, het is zeer corrupt, instabiel, intern verdeeld, bijna failliet, heeft te kampen met een Russische annexatie en opstandige ‘groene mannetjes’ in het oosten. Het wordt leeggeroofd door de politieke elite van het land. De revolutie/staatsgreep van 2013/14 heeft daar niets aan veranderd. Aanleiding voor die revolutie was…  …het niet-ondertekenen van een associatieovereenkomst tussen Oekraïne en de Europese Unie door de (wettelijk gekozen pro-Russische) regering. Waarom wilde president Viktor Janoekovytsj niet tekenen? De druk uit Moskou was te groot, de gevolgen zouden te ingrijpend zijn. Dat zijn vrees niet ongegrond was hebben we gezien in Oost-Oekraïne, waar de strijd in de Donbass regio al aan ongeveer 10.000 mensen het leven heeft gekost. Toenadering tot het westen heeft geleid tot bloedvergieten en een annexatie van de Krim door Rusland. Hiermee stelt Rusland de Zwarte Zeevloot veilig. Het huurcontract van de marinebasis in Sebastopol -in april 2010 nog verlengd tot 2042- kan de versnipperaar in.

Geopolitiek speelt anno 2016 een belangrijke rol in Oekraïne. Oekraïne betekend ‘grensland’ en het is een land op de grens van twee werelden: een meer op Europa gericht westelijk deel en een op Rusland gericht oostelijk deel. Er zijn taalkundige, economische en culturele verschillen, die soms overlappen en soms niet. De crisis heeft de verhoudingen op scherp gezet. In Kiev regeren de Fascisten! Hoezo? Is de regering van Porosjenko extreem rechts en xenofoob? Euh… ze hebben wel een punt: de Rechtse Sector is een extreem rechtse partij en ook andere meer nationalistische partijen zijn zeker geen modeldemocraten. Zo;n beetje de eerste actie van de regering was het afschaffen van de taalwet uit 2012 die de Russische minderheid het recht garandeert haar taal te spreken in het openbare leven. Een ongelukkige actie die grote gevolgen heeft. De krant Sme schreef in februari 2014 daarover: ‘Oekraïne heeft monumentale problemen, maar een van de eerste maatregelen die de nieuwe meerderheid in het parlement nam was een taalwet uit 2012 afschaffen… Natuurlijk zal dit het gebruik van het Russisch beïnvloeden, tot grote vreugde van de Oekraïense nationalisten. Rekening houdend met de opgelegde Russificatie die plaats vond in het Sovjettijdperk is dit tot op zekere hoogte zelfs begrijpelijk. Toch is het een ongemeen idiote zet. Eerder dan te trachten de mensen in het oosten en zuiden van het land te overtuigen dat Oekraïne een land voor iedereen kan worden, heeft het nieuwe leiderschap enkel het separatistische sentiment verder aangewakkerd. Op die manier worden ook de waarden van de EU – waar Oekraïne zo graag tot zouden toetreden – op een foute manier vertegenwoordigd.’

In de wilde jaren negentig zag Oekraïne een voortzetting van het corrupte communistische systeem in een oligarchische semi-private economie. De huidige president is een Oligarch. Gekozen met het idee, dat ‘een rijk man niet de staatskas hoeft te plunderen’.  Feit is ook, dat Oekraïne het wat betreft corruptie het toch niet bepaald brandschone Rusland verre overtreft. “Alles wordt gestolen, echt alles,” klaagde de gouverneur van Odessa (en oud-president van Georgië) Saakasjvili.

In die laatste uitspraak van Saakasjvili zit iets interessants. De oud president van Georgië is aan het puinruimten in de regio Odessa. Dat een voormalig buitenlands staatshoofd dat moet doen geeft de ernst van de situatie aan. Georgië was voor zijn aantreden ook een door en door corrupt land, maar is nu lang zo corrupt meer (plek 48 uit 168 landen). Oekraïne zou dus ook de weg omhoog kunnen vinden, ondanks alles. Maar door de burgeroorlog, de oligarchen, het (bijna) faillissement lijkt Oekraïne juist verder weg te zakken.

Oekraïne is met het verdrag nog geen kandidaat lid van de EU. In het associatieverdrag staat, dat de Europese Unie de “Europese ambities van Oekraïne erkent en de keuze voor Europa toejuicht”. Hieruit mag je afleiden, dat het op – lange!- termijn de bedoeling dat Oekraïne lid wordt van de EU. Die EU heeft daar ook belang bij: het is geen charitatieve instelling met economische belangen  en politieke motieven. In de huidige staat (corruptie, oorlog, vul maar in) is dat onmogelijk. Wat dat betreft is de interventie van Rusland in het oosten effectief. Voor een deel van de Oekraïners is het belangrijk om door het associatieverdrag in ieder geval uitzicht te houden op verdere integratie met Europa. In Donbass willen ze vooral een einde aan de oorlog maar is er -logisch- geen vertrouwen meer in Kiev. Over de Donbassregio heeft Kiev dan ook effectief niets meer te zeggen.

In een ideale wereld zou Oekraïne vrij mogen kiezen met wie ze verdragen sluit. Maar goed: de wereld is verre van ideaal op het moment. Verdere integratie met de EU leidt tot spanning met Rusland en mogelijk een verdere polarisatie. Is dit associatieverdrag dan ideaal? Nee, niet echt.  In het verdrag met Oekraïne is onder meer vastgelegd dat de handelsbetrekkingen met Oekraïne worden verstevigd. Zowel Oekraïne als de Europese Unie belooft importheffingen af te bouwen. Het focust dus op handel en handel alleen gaat Oekraïne er niet bovenop helpen. Ook moet samenwerking op het gebied van justitie en veiligheid worden geïntensiveerd, moet op het gebied van diplomatie beter worden samengewerkt en moet het verdrag zorgen voor meer vrede en stabiliteit binnen en buiten de regio.  Verder moet de verspreiding van massavernietigingswapens worden tegengaan, corruptie worden bestreden en is er aandacht voor duurzaamheid. Lastige opgave, die met het verdrag alleen voorlopig niet gaat worden gerealiseerd.

Moeten we Oekraïne het verdrag dan maar ontzeggen? Dat betekent, dat Oekraïne in de invloedssfeer van Rusland blijft. Gunnen we Oekraïne een perspectief op Europa? Ik wel. Mijn vraag is wel, of het verdrag de Oekraïners gaat helpen, al was het maar op de (middel)lange termijn. Helpt het verdrag het land op orde te krijgen? Als dat zo is, stem ik voor.De vlag van de Oekraïne op oude concrete muur met inscriptio die van EUROPA wordt geschilderd

Welkom op Over Oost-Europa, kennisplatform voor informatie, opinie, bemiddeling en advies over Oost-Europa. Graag contact opnemen via info@overoosteuropa.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*

*